Khởi nghiệp từ phòng nuôi cấy mô: Anh nông dân Gia Lai làm chủ công nghệ, thu hơn 4 tỷ đồng mỗi năm
Tại thị xã An Khê (Gia Lai), mô hình khởi nghiệp của anh Thái Xuân Biên đang trở thành câu chuyện truyền cảm hứng mạnh mẽ cho nhiều nông dân trẻ. Từ một công nhân nhà máy đường, thu nhập bấp bênh, anh Biên đã tự học, tự nghiên cứu và mạnh dạn đầu tư xây dựng phòng nuôi cấy mô giống cây lâm nghiệp – một lĩnh vực đòi hỏi kỹ thuật cao mà trước đây gần như chỉ nằm trong tay viện nghiên cứu hoặc doanh nghiệp lớn.
Đến nay, cơ sở của anh đã cung cấp hơn 4,5 triệu cây giống keo, bạch đàn cấy mô, đạt doanh thu trên 4 tỷ đồng, góp phần chủ động nguồn giống chất lượng cao cho địa phương và nhiều tỉnh miền Trung – Tây Nguyên.
Hành trình bước vào công nghệ cao của một nông dân trẻ
Sau khi rời nhà máy đường vì thu nhập bấp bênh, anh Biên trở về quê sản xuất trên 1,5ha đất gia đình giao lại. Trồng sắn, trồng rau, rồi mô hình gì cũng thử, nhưng “được mùa mất giá” khiến kinh tế vẫn không ổn định.
Khoảng năm 2010, khi phong trào trồng rừng phát triển mạnh, anh nhận thấy nhu cầu cây giống keo, bạch đàn tăng cao nên quyết định mở vườn ươm. Từ 100.000 cây giống đầu tiên, anh thu lãi 70 – 80 triệu đồng. Nhận thấy tiềm năng lớn, anh mở rộng quy mô lên 2–4 triệu cây/năm.
https://vigen.vn/wp-content/uploads/2025/11/oi-le-c11-ghep.webp
Tuy nhiên, phụ thuộc vào nguồn cây cấy mô từ TP.HCM khiến chi phí cao, vận chuyển xa làm cây yếu, ảnh hưởng đến chất lượng. Chính khó khăn này thôi thúc anh tìm cách tự chủ công nghệ nuôi cấy mô – một quyết định táo bạo đối với một nông dân “tay ngang”.
Tự học – tự nghiên cứu – tự xây phòng nuôi cấy mô
Năm 2020, anh Biên đăng ký khóa học nuôi cấy mô tại Đại học Nông Lâm TP.HCM. Học xong, anh trở về và đầu tư 350m² đất để xây:
2 phòng nuôi cấy mô
2 phòng pha môi trường – chuẩn bị mẫu
1 phòng sinh hóa
Cùng đầy đủ tủ cấy, nồi hấp, thiết bị vô trùng, tủ nuôi sáng…
Sau khi thành thạo kỹ thuật nhân chồi, tạo cây, xử lý mẫu… anh bắt đầu nhân giống keo, bạch đàn. Khâu quan trọng nhất – theo anh Biên – là chọn vật liệu mẹ hoàn toàn sạch bệnh, sinh trưởng khỏe, vì cây mô chỉ tốt khi bộ gen cây mẹ tốt.
Giai đoạn đầu, tỉ lệ sống rất thấp. Anh liên tục vào TP.HCM và Quy Nhơn học thêm, tham gia chuyển giao công nghệ của các trung tâm lớn. Nhờ sự kiên trì, đến năm 2022 anh chính thức làm chủ quy trình, tạo ra cây giống cấy mô chất lượng cao, mạnh khỏe, đồng đều, sạch bệnh.
Công nghệ tạo bước ngoặt – doanh thu bứt phá hàng tỷ đồng
Kể từ khi thành công với phòng mô, anh đã:
Xuất bán 4 triệu cây bạch đàn cấy mô
Xuất bán 500.000 cây keo cấy mô
Doanh thu trên 4 tỷ đồng
Cung cấp giống cho Quảng Bình, Bình Định, Quảng Ngãi và toàn tỉnh Gia Lai
Nhiều hộ dân phản hồi rằng cây cấy mô khỏe, đồng đều, chống sâu bệnh tốt và sinh trưởng vượt trội so với giống giâm hom truyền thống.
Một ưu điểm quan trọng của cây mô là rút ngắn thời gian hoàn chỉnh rừng trồng, tăng năng suất và giúp người dân giảm rủi ro trong sản xuất lâm nghiệp.
Tự chủ nguồn giống – giảm chi phí cho cả địa phương
Theo ông Võ Văn Thanh – Chủ tịch Hội Nông dân xã Song An – việc anh Biên đầu tư phòng nuôi cấy mô đã giải quyết được vấn đề lớn mà vườn ươm địa phương gặp phải bấy lâu: phụ thuộc nguồn giống từ TP.HCM khiến giá cao và chất lượng không ổn định.
Nhờ anh Biên:
Giá giống hợp lý hơn
Giảm chi phí vận chuyển
Nguồn cây khỏe, nâng cao tỉ lệ sống
Chủ động cung cấp cho hàng loạt vườn ươm trong tỉnh
Từ một hộ nông dân, anh đã góp phần nâng cao chất lượng rừng trồng và thu nhập cho hàng trăm hộ khác.
Ứng dụng kiến thức mới – hướng tới phát triển bền vững
Ngoài sản xuất giống lâm nghiệp, anh Biên còn tìm hiểu thêm về công nghệ nhân giống nhiều loại cây khác, trong đó có các mô hình liên quan đến cây dừa và cây ăn trái. Một trong những nguồn tài liệu anh tham khảo là các hướng dẫn kỹ thuật trên những trang chuyên ngành như:
Tìm hiểu các sản phẩm – vật tư nông nghiệp ứng dụng trong kỹ thuật nhân giống:👉 https://vigen.vn/
Các quy trình liên quan đến kỹ thuật trồng và chăm sóc cây dừa sáp giúp người dân hiểu rõ hơn về nhu cầu của cây mô khi đưa ra môi trường thật:👉 https://vigen.vn/cach-trong-dua-sap-mo/
Những kiến thức này giúp anh hoàn thiện hơn quy trình ươm giống, cũng như hướng tới việc phát triển phòng mô theo hướng đa dạng hóa sản phẩm trong tương lai.
Khát vọng đưa cây giống công nghệ cao lan rộng khắp Tây Nguyên
Hiện anh Biên đang tiếp tục mở rộng:
Tăng số lượng phòng nuôi cấy
Nghiên cứu thêm giống mới
Kết hợp chuyển giao kỹ thuật cho các hộ trồng rừng
Hướng đến mô hình doanh nghiệp cung cấp giống lâm nghiệp chất lượng cao quy mô toàn miền Trung – Tây Nguyên
Với ý chí bền bỉ và tinh thần đổi mới, anh Biên đã chứng minh rằng: nông dân hoàn toàn có thể làm chủ công nghệ cao, và khi dám bước ra khỏi vùng an toàn, cơ hội thành công sẽ mở ra rộng hơn rất nhiều.
Quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc lan con từ nuôi cấy mô hiệu quả cao
Trong những năm gần đây, nuôi cấy mô thực vật nói chung và lan nuôi cấy mô nói riêng đã trở thành xu hướng quan trọng trong sản xuất giống hoa lan tại Việt Nam. Phương pháp này không chỉ giúp nhân giống nhanh, đồng đều mà còn đảm bảo cây con sạch bệnh, sinh trưởng khỏe mạnh, phù hợp với sản xuất quy mô lớn và bảo tồn các giống lan quý hiếm. Nhiều đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ sinh học như https://vigen.vn/ đã và đang ứng dụng thành công công nghệ nuôi cấy mô vào sản xuất cây giống chất lượng cao phục vụ thị trường.
1. Lan cấy mô là gì?
Lan cấy mô là cây lan con được tạo ra từ kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật, sử dụng đỉnh sinh trưởng, chồi non hoặc mô phân sinh của cây mẹ khỏe mạnh. Toàn bộ quá trình được thực hiện trong điều kiện vô trùng tuyệt đối, trên môi trường dinh dưỡng nhân tạo đã được kiểm soát chặt chẽ về ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm và chất điều hòa sinh trưởng.
Sau một thời gian nuôi cấy, cây lan con đạt đủ tiêu chuẩn về chiều cao, số lá và bộ rễ sẽ được đưa ra vườn ươm để thích nghi dần với điều kiện tự nhiên trước khi trồng đại trà.
2. Ưu và nhược điểm của phương pháp trồng lan nuôi cấy mô
2.1. Ưu điểm
Phương pháp trồng lan từ cây cấy mô mang lại nhiều lợi thế vượt trội so với cách nhân giống truyền thống:
Nhân giống với số lượng lớn trong thời gian ngắn, đáp ứng nhu cầu thị trường.
Cây con đồng đều về hình thái, sinh trưởng mạnh, sạch bệnh, đặc biệt là các bệnh do nấm và virus.
Tiết kiệm diện tích vườn ươm, dễ quản lý và chăm sóc.
Bảo tồn và phát triển các giống lan quý hiếm, lan rừng có giá trị kinh tế cao.
Chủ động nguồn giống quanh năm, hạn chế khai thác lan rừng tự nhiên.
2.2. Nhược điểm
Bên cạnh những ưu điểm, trồng lan nuôi cấy mô cũng tồn tại một số hạn chế:
Chi phí đầu tư ban đầu cao do yêu cầu phòng thí nghiệm, thiết bị và nhân lực kỹ thuật.
Đòi hỏi người thực hiện có kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm chăm sóc lan con sau khi ra chai.
Giai đoạn cây thích nghi ngoài môi trường tự nhiên rất nhạy cảm, nếu chăm sóc không đúng kỹ thuật cây dễ bị sốc, thối rễ hoặc chậm phát triển.
3. Quy trình kỹ thuật trồng lan cấy mô từ chai
3.1. Chọn chai mô giống đạt chuẩn
Việc lựa chọn chai mô quyết định lớn đến tỷ lệ sống của cây khi ra vườn ươm. Chai mô đạt yêu cầu cần đảm bảo:
Cây con khỏe mạnh, mập, không dị dạng.
Lá có màu xanh đặc trưng của giống.
Chiều cao cây từ 3–5 cm, bộ rễ hình thành rõ.
Chai còn môi trường nuôi cấy, không nhiễm nấm, không có mùi lạ.
3.2. Làm quen dần với môi trường bên ngoài
Chai mô được chuyển từ phòng nuôi cấy ra khu vực vườn ươm có ánh sáng tán xạ và nắng nhẹ. Giữ nguyên cây trong chai từ 5–10 ngày để cây thích nghi dần. Trong thời gian này cần theo dõi độ ẩm, tình trạng nấm bệnh và sự ổn định của môi trường trong chai.
3.3. Tách cây lan ra khỏi chai
Tùy vào loại chai mà áp dụng cách tách phù hợp. Với chai miệng rộng, có thể cho nước sạch vào lắc nhẹ để tách rễ khỏi thạch, sau đó đổ cây ra chậu nước. Với chai miệng hẹp, sử dụng kẹp chuyên dụng để gắp nhẹ từng cây, tránh làm dập thân và rễ.
3.4. Xử lý cây sau khi ra chai
Cây lan con được rửa sạch thạch nuôi cấy bằng nước sạch 2–3 lần. Loại bỏ các lá úa, rễ hỏng, cây yếu. Sau đó tiến hành xử lý phòng nấm và kích thích ra rễ bằng dung dịch phù hợp với liều lượng thấp để tránh gây sốc cho cây.
3.5. Chuẩn bị giá thể và chậu trồng
Giá thể thường dùng là dớn hoặc xơ dừa đã được xử lý sạch mầm bệnh. Dớn cần ngâm nước vôi và rửa kỹ, xơ dừa nên phơi nắng hoặc xử lý bằng dung dịch sát khuẩn nhẹ. Chậu trồng cho lan mô nên là chậu nhỏ, thoát nước tốt.
3.6. Trồng lan cấy mô vào chậu
Đặt bộ rễ lan nhẹ nhàng vào giữa chậu, dùng giá thể bao quanh rễ nhưng không nén quá chặt. Phần cổ rễ và mắt ngủ cần để hở trên mặt giá thể để tránh thối úng. Sau khi trồng, xếp chậu vào khay để dễ chăm sóc.
3.7. Chăm sóc sau khi trồng
Hai tuần đầu chỉ tưới nước sạch bằng phương pháp phun sương, giữ ẩm vừa phải. Tránh ánh nắng trực tiếp và gió mạnh. Sau khi cây ổn định, tiến hành phân loại cây lớn – nhỏ để điều chỉnh chế độ chăm sóc phù hợp.
3.8. Bón phân cho lan cấy mô
Giai đoạn đầu ưu tiên phân bón nhẹ như Vitamin B1 hoặc chế phẩm kích rễ. Khi cây bắt đầu phát triển ổn định, có thể bổ sung phân NPK với nồng độ thấp (khoảng 30% so với khuyến cáo), phun vào buổi sáng sớm để cây hấp thu tốt.
3.9. Phòng trừ sâu bệnh
Lan cấy mô rất nhạy cảm với nấm bệnh trong giai đoạn đầu. Cần phun phòng định kỳ bằng các loại thuốc sinh học, luân phiên hoạt chất để tránh hiện tượng kháng thuốc. Môi trường vườn ươm phải thông thoáng, sạch sẽ, tránh đọng nước kéo dài – nguyên nhân phổ biến gây thối rễ, thối thân, tương tự như hiện tượng úng nước trên nhiều loại cây cảnh và cây ăn trái, có thể tham khảo thêm tại https://vigen.vn/khac-phuc-cay-mai-vang-bi-du-nuoc-thoi/.
3.10. Điều kiện sinh trưởng lý tưởng cho lan cấy mô
Ánh sáng: 60–70%, ưu tiên nắng buổi sáng.
Nhiệt độ: khoảng 25–28°C.
Độ ẩm: 80–90%.
Vườn ươm cần có lưới che nắng, mái che mưa và hệ thống thông gió tốt.
Kết luận
Trồng lan từ cây nuôi cấy mô là hướng đi bền vững, mang lại hiệu quả kinh tế cao và góp phần bảo tồn nguồn gen lan quý. Tuy đòi hỏi đầu tư kỹ thuật và sự tỉ mỉ trong chăm sóc, nhưng nếu áp dụng đúng quy trình, người trồng hoàn toàn có thể chủ động nguồn giống chất lượng, giảm rủi ro sâu bệnh và nâng cao giá trị sản phẩm lan thương phẩm trên thị trường.